دولت بداند در کجا حاضر شود!

تب‌های اولیه

مدت زیادی از صحبتهای وزیر صنعت، معدن و تجارت در یک همايش نگذشته که عنوان كرده بود وضعیت عدم توازن در فولاد بخاطر عدم دخالت هدفمند دولت در این زمینه است، ۱۱۰ میلیون تن مجوز راکد زنجیره فولاد حاصل مسیر نادرستی است که در این زنجیره طی می‌شود و باید جلوی آن را گرفت. اين نگاهي است كه خيلي از فعالان در زمينه فولاد دارند كه دخالت دولت در مسير حركت زنجيره فولاد را كاري اشتباه مي دانند يا با نحوه دخالت مخالفند. در مقابل برخي دخالت دولت را لازمه پا گرفتن اين صنعت مي دانند.

در حال حاضر شرایط برای صنعت به شکلی است که باید به یک پیام واحد برسیم تا بدانیم حضور وزارت صمت را در این بازار به صورت مستقیم بپذیریم یا با بخش نامه های پیاپی و ابلاغیه های آنی مخالفت کنیم. این سومین‌بار است که طی 20 سال‌گذشته صنعت فولاد ایران دچار رکود می‌شود. یک‌بار در سال 76 و بار دیگر سال 81 بود که بحران گریبان فولاد ایران را گرفت. حال صنعت فولاد برای سومین دهه متوالی در حالی بحران و رکود را تجربه می‌کند که می‌توان گفت حدود دو سال از آغاز این تجربه تلخ می‌گذرد. بحران‌های دهه هفتاد و هشتاد که در نتیجه افت قیمت‌های جهانی فولاد ایران را گرفتار خود کرده بود، در حالی در آن سال‌ها با تصمیمات به‌موقع دولت‌ها آن بحران ها پشت‌سر گذاشته شد که به نظر می‌رسد برای خروج از سومین بحران نیز باید تدبیری اندیشیده شود؛

در این میان اگرچه به عقیده کارشناسان حل مشکلات ریشه‌ای صنعت فولاد با تعیین یک متولی قدرتمند برای این صنعت که بتواند مطالبات آن را پیگیری کند می‌تواند یک راهکار برای خروج از بحران باشد، اما به نظر می‌رسد تحرک تقاضا در بازار بتواند عاملی تاثیرگذارتر برای خروج صنعت فولاد از رکود باشد.

برخي كارشناسان معتقدند عدم توازن در زنجیره فولاد بیشتر از اینکه محصول مداخله دولتی باشد، محصول عدم مداخله درست در زنجیره فولاد است؛ برای نمونه مهمی از این موارد اعتماد زیاد به نحوه سرمایه‌گذاری بخش خصوصي ایجاد مشکل مي كند هرچند كه سرمایه‌گذاران خصوصی اندیشمند و فرهیخته‌اند و سرمایه خود را جایی که ایجاد مشکل کند نمی برند، اما بسيار ديده شده كه سرمايه ها به بخشی از زنجیره فولاد سوق داده شده که اصلا نگاهی به چگونی تامین مواد اولیه آن نشده و حالا نگاهها به سمت دولت براي تامين مواد اوليه است.

قطعا اجازه دادن به اينكه روند طبيعي بازار طي شود براي يك نظام آزاد بهتر است اما در حال حاضر بازار داخلي در اين حوزه با ناهماهنگي هايي مواجه است و شرایط به گونه ای است که نیاز ورود دولت حس میشود ، رقم بالای مجوزهای راکد و مجوز با نتیجه نا مشخص در صنایع فولاد وجود دارد كه حل و فصل مسائل آن نيازمند دولت است. از همین رو انتظار  می رود دولت به جای مداخله در قیمتگذاری ها که به عهده خود بازار است ، از این قبیل موارد باشد.

حمایت های دولت از صنعت فولاد ادامه یابد‏

با توجه به برنامه‌ریزی، برای رسیدن به تولید ۵۵ میلیون تن فولاد در ۱۴۰۴ ، حمایت‌های همه‌جانبه دولت برای دستیابی به این هدف لازم است. امروزه صنعت ما مشکلات مختلفی دارد و مشکلات در همۀ حوزه‌ها متفاوت است و تفاوت در نیازها، تدبیر برای رفع مشکلات را دشوارتر می‌کند. کشور ایران می‌تواند با استفاده از این ظرفیت‌ها جایگاه خود را به‌عنوان تولیدکنندۀ فولاد جهان ارتقا دهد. نباید برای حل مسائل مقطعی و بدون انجام کارهای تحقیقاتی، واحدهای فولادسازی در مکان‌های نامناسب ایجاد شود؛ زیرا این قبیل اقدامات به ضرر اقتصاد خرد و کلان کشور است. اینکه چه کسی سرمایه‌گذاری کند مسئلۀ دوم است؛ مسئلۀ اول این است که این منابع ملی در مکانی هزینه شود که صرفه و توجیه فنی و اقتصادی داشته باشد.

راه صادرات فولاد ایران هنوز هموار نیست

فارغ از مشکلات معمول صادرکنندگان، مباحثی همچون ایجاد بیمه صادرات، تضامین دولتی و دیپلماسی اقتصادی ازجمله مواردی است که دولت به‌منظور توسعه بازارهای صادراتی باید در بهبود آن‌ها پیش‌قدم شود. بر اساس برنامه جامع فولاد، صادرات کشور در این محصول در افق 1404 باید به 10 الی 15 میلیون تن برسد و این در حالی است که در حال حاضر، مجموع صادرات خام و نهایی فولاد کشور در محدوده 5 الی 6 میلیون تن است و بر اساس اعلام ایمیدرو، پیش‌بینی می‌شود این صادرات در سال جاری به 8 میلیون تن افزایش یابد.

دراین‌بین اما، راه صادرات فولاد ایران هنوز هموار نیست و رسیدن به اهداف برنامه جامع، نیازمند انجام اصلاحاتی ساختاری در بخش‌های مختلف این صنعت است و این موارد، مسائل بانکی، گمرکی، برنامه‌ریزی و متغیرهای کلان اقتصادی را در برمی‌گیرد كه همچنان نياز به تدابير دولت را پررنگ‌تر جلوه می‌دهد.

ارز دونرخی، بلای جان صادرات کشور

موضوع ارز چند نرخی در همه این سال‌ها مسئله آزاردهنده صادرکنندگان ایرانی بوده و تزریق دلارهای نفتی برای حفظ قیمت ارز، سیاستی مستمر بوده که از سوی دولت‌های مختلف با شدت متفاوت دنبال شده و نتیجه آن، کاهش رقابت‌پذیری کالاهای ایرانی در بازار بین‌الملل و وفور کالاهای خارجی در بازار ایران بوده است.

اثر تثبیت مصنوعی ارزبر صادرات نیز به همین شکل است و در وضعیتی که بهای تمام‌شده تولید به‌طور مستمر در حال افزایش است؛ تثبیت مصنوعی نرخ ارز، درآمد صادرکننده را در عین افزایش هزینه‌ها، ثابت نگه‌داشته و در بلندمدت، صرفه صادرات را به صفر می‌رساند.

لزوم ورود دولت به حوزه تسهیل‌گری

تصدی‌گری دولت در بازارهای مالی و کالایی به‌هیچ‌وجه قابل‌قبول نیست اما طی همه این سال‌ها، نه‌تنها این اصل به فراموشی سپرده‌شده، بلکه دولت وظیفه اصلی خود یعنی تسهیل فضای کسب‌وکار را نیز به‌درستی انجام نداده است.

فارغ از مشکلات متعدد صادرکنندگان در بحث استفاده از زیرساخت‌های حمل‌ونقل، مبادلات بانکی، گمرک و ...، مباحثی همچون ایجاد بیمه صادرات، تضامین دولتی و دیپلماسی اقتصادی ازجمله مواردی است که دولت به‌منظور توسعه بازارهای صادراتی، ازجمله زنجیره فولاد باید در بهبود آن‌ها پیش‌قدم شود.موضوع جوایز صادراتی نیز که سال‌ها است به ورطه فراموشی سپرده‌شده و حتی معوقات سال‌های قبل آن نیز پرداخت‌نشده‌اند.

انتقاد از دخالت دولت در قیمت‌گذاری زنجیره فولاد

در مقابل گروهي از كارشناسان نيز دخالت دولت را مخل پيشرفت صنعت فولاد می‌دانندکه در مورد پیش رو درست و بجاست، به‌طور مثال دخالت دولت در قیمت‌گذاری از اقدامات نامناسبی بود که در این صنعت صورت گرفت. درزمانی که قیمت‌ها بالابود، واحدهای تولیدی هزینه تولید خود را افزایش دادند اما امروز در پی کاهش قیمت‌ها دیگر نمی‌توانند هزینه‌های خود را کاهش دهند. دراین‌بین ديگر دولت نبايد در مسير خلال ايجاد كند و در نهیت به سرمایه‌گذار و توليدكننده اجازه دهد با ميزان تقاضاي بازار و قیمت‌گذاری درست حاصل از تعادل عرضه و تقاضا در خصوص سهم بازار داخلي و خارجي تصميم بگيرد.

دولت توجه متوازن به زنجیره داشته باشد!

در این میان نگرانی فعالان بازار فولاد ایران عمدتاً از پابرجا ماندن موانع تولید است. عقب‌ماندگی بخش معدن و صنایع معدنی و فرآوری بیشتر به دلایل ناشی از رکود و نبود نقدینگی ناشی از تحریم، تردید بانک‌ها در سرمایه‌گذاری در بخش فولاد، ورود رقبای خارجی بدون توجه به مشکلات صادرات و واردات محصولات فولادی ازجمله آن‌ها است.

با توجه به اهميت صادرات فولاد اگر همكاري و كمك بانک‌ها نباشد صادراتي در زمینه محصولات فولادي صورت نمی‌گیرد، هم‌اکنون به دليل مشكلاتي كه براي بانک‌ها در زمينه گشايش ال سي ايجاد شده است صادر كنندگان فولاد در زمينه گشايش ال سي با مشكلات زيادي مواجه هستند، اینجا نقطه ورود دولت برای تسهیل شرایط است.

بعلاوه اینکه طي سال‌های گذشته باوجود این‌که ظرفیت‌های زيادي در بازار فولاد كشور ایجادشده است ولي به اعتقاد كارشناسان به دليل سیاست‌های اشتباه دولت به‌تدریج واحدهاي توليدي با مشكلات خوراك و سنگ‌آهن در بازار مواجه شده‌اند ، به‌طوری‌که پیش‌بینی می‌شود با تداوم وضعيت فعلي طي دو سال آينده تبديل به واردکننده سنگ‌آهن بازار كشور بشويم، یعنی از موقعيت صادرکننده سنگ‌آهن وضعيتي می‌رسیم كه تبديل به واردکننده خواهيم شد، باوجوداین كه هم‌اکنون منابع داخلي عظيمي را در اختيار داريم می‌توانستیم مواد داخلي کارخانه‌ها را تأمین کنیم. در نقطه اوج صادرات کسب‌وکار سنگ‌آهن، شاهد فعالیت ٢٠٠ معدن بودیم اما اکنون تعداد معادن فعال به ٢٠ معدن کاهش‌یافته است، ظرف دو سال گذشته به دلیل سیاست‌ها و نگرش غلطي كه در بخش معدن کشور حاکم بود شاهد تعطیلی معادن بودیم، در این شرایط وزير صنعت بارها و بارها اعلام كرده است که خام فروشي سنگ‌آهن متوقف‌شده است، اين به معناي پاك كردن صورت‌مسئله بود. باید راهی درست یافت که در این زنجیره همه ضلع‌ها منتفع شوند.

دسته بندی: 

نظر شما چیست؟